Bu sayıda; 2014 Mart ayı Ödemeler Dengesi Verileri ve kurdaki gelişmeler değerlendirilmiştir. Raporun Tam Metnine Ulaşmak İçin: ekonomik_gorunum_rapor_no_92
ANKARA- CHP’nin ekonomi raporuna göre konut sektörü ciddi bir sıkışmaya doğru hızla ilerliyor. Konutta talep yavaşladı, son 15 ayda yapılan evlerin üçte biri elde kaldı ama yeni binaların yapımı son sürat devam ediyor. Konut fiyatlarındaki balon da giderek şişiyor.
İktidarın müteahhitler ve belediyeleriyle kurduğu “saadet zinciri” modeli sarsılmaya başladı. İspanya ekonomisini kaosa sürükleyen inşaata dayalı büyüme stratejisini uygulayan hükümet için alarm zilleri çalıyor. Başbakan’ın Merkez Bankası’na yaptığı “faiz indir” baskısının altında konut sektöründeki bu vahim tablo yatıyor.
CHP Ekonomi Politikaları Genel Başkan Yardımcılığı, Genel Başkan Yardımcısı Faik Öztrak’ın koordinasyonunda hazırladığı 94. Ekonomik Görünüm Raporu’nda, konut sektöründeki balon tartışmalarını değerlendirdi. Yılın ilk 4 ayında konut satışlarının geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,5 gerileyerek 341 bin 463’e indiğinin, “ipotekli konut kredisiyle” satın alınan konut sayısının da aynı dönemde yüzde 33,5 gerileyerek 104 bine düştüğünün ifade edildiği raporda, “Banka kredisiyle alınan konutlar başta olmak üzere, konut talebinde bu yıl ciddi bir yavaşlama olduğu görülüyor” denildi.
-İSPANYA’YI ÇÖKERTEN MODEL
Konut satışlarındaki yavaşlamanın ardında yatan nedenlerin masaya yatırıldığı raporda, geçtiğimiz yıl ABD Merkez Bankası’nın tahvil alımlarını azaltma kararını açıklamasının etkisiyle faizlerin arttığı, bu süreçte 2013’ün ilk yarısında yüzde 8’lere kadar düşen konut kredisi faizlerinin 2014’ün ilk üç ayında ise yüzde 13’ü aştığı kaydedildi. Raporda, faizlerdeki artışın konut satışlarının düşüşünde önemli rol oynadığı ifade edilerek, “AKP’nin izlediği büyüme stratejisinin bel kemiğini inşaat sektörü oluşturuyor. Bir dönem İspanya’nın uyguladığı ve küresel krizde çökerek bu ülkeyi büyük bir kaosa sürükleyen modelin, 2007’den sonra hızlı bir şekilde Türkiye’de uygulamaya konulduğu dikkati çekiyor” saptamasında bulunuldu.
-AKP’NİN SAADET ZİNCİRİ
AKP’nin yerel yönetimleri üzerinden özellikle büyükşehirlerdeki imar rantlarını kullanarak, havuz müteahhitlerinin inşa ettiği “yüksek kuleler ve lüks rezidanslardan” oluşan dışa kapalı bir “saadet zinciri” kurduğunun kaydedildiği rapora göre bu saadet zincirinin diğer önemli halkalarını ise “TOKİ” ve “Emlak Konut” oluşturuyor. TOKİ ve Emlak Konut aracılığıyla yaratılan “kupon arazilerde”, hasılat paylaşımı modeliyle, iktidarın “itimadına mazhar” müteahhitlere kuleler veya lüks alışveriş merkezleri yapılmasının yolu açılıyor. Bu zincirin devamlılığını sağlayan unsur ise “dışarıdan ucuz kaynak girişi.” Bu modelde, bankaların dışarıdan topladığı borçlar vatandaşa kredi olarak kullandırılıyor. Böylece aileler hızla borçlandırılarak havuz müteahhitlerine yaptırılan konutlara talep yaratılıyor. Fakat AKP’nin uyguladığı bu modelin önünde şimdi iki engel çıkmış durumda.
-KAPIDA BEKLEYEN İKİ TEHLİKE
Bu engellerden ilki, ABD Merkez Bankası’nın tahvil alımlarını azaltma kararıyla ucuz borca erişim kanallarının önümüzdeki dönemde tıkanmaya başlayacak olması. İkinci sıkıntı ise izlenen modelin bizzat kendi içsel kırılganlığı. Konuttaki saadet zinciri modelinde özellikle lüks projeler, bir sonraki projeden gelecek parayla finanse ediliyor. Modelin ilerleyişi, bu anlamda bisikletin ilerleyişine benziyor. Bisikletin dengede kalması için nasıl pedalın sürekli çevrilmesi gerekiyorsa bu projelerde finansmanın sağlanması için sürekli yeni projelerin uygulamaya konulması ve bu projelere talep yaratılması gerekiyor. Fakat uzun süredir konut arzı konut talebini aşmış durumda.
-YENİ EVLERİN ÜÇTE BİRİ ELDE KALDI
TÜİK’in verilerine göre 2013 ile 2014’ün ilk üç ayı arasında konut piyasasına yeni giren ve kullanma izin belgesi alan daire sayısının yaklaşık 956 bin, yeni konut satış rakamının ise 649 bin 341 olduğunu ifade edildiği raporda, “Dolayısıyla, 2013’ün başından bu yana arz fazlası 306 bin 509 konut var. Bu, son 15 ayda üretilen konutların üçte birinin satılamadığını gösteriyor” denildi.
-TCMB’YE BASKININ ALTINDAKİ ENDİŞE
Konutta oluşan arz fazlasına rağmen yeni projeler de hız kesmiyor. CHP’nin raporuna göre 2014’ün ilk üç ayında yapı ruhsatı verilen daire sayısı 279 bin 306 ile son 3,5 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Veriler, konut fiyatlarında “ciddi bir düzeltme” olasılığının arttığını gösteriyor. Düzeltmenin boyutu ise konut fiyatlarındaki balonun büyüklüğüne bağlı. Başbakan’ın TCMB’ye faizleri indirin baskısının ardında da AKP modeli büyüme stratejisinin çökeceği endişesi var.
-YÜZDE 18’LİK BALON
Raporda, konut fiyatlarında oluşan balonun büyüklüğünü ortaya koymak için konut fiyatlarında enflasyonun üzerinde bir artış olup olmadığı mercek altına alındı. Rapora göre 2010’dan bu yılın Mart ayına kadar konut fiyatları yüzde 50,8 arterken, enflasyon ise yüzde 32,9’da kaldı. Yani konut fiyatları, genel fiyat seviyesinin 17,8 puan üzerinde arttı.
-FIRSATA DA ÇEVRİLEBİLİR
Türkiye’nin çağdaş konut standartlarından uzak olduğunun belirtildiği raporda, bu ihtiyacın fırsata da dönüştürülebileceğine de dikkat çekildi. Ülkenin depreme dayanıklı, enerji tasarrufu sağlayacak inşaat teknolojilerinde uzmanlaşarak bir yandan mevcut konut stokunun niteliğini dönüştürüp bir yandan da başta cari açık olmak üzere yapısal sorunlarına çözüm üretebileceğinin ifade edildiği raporda, dış ticarete açık sektörleri ezmeden inşaat sektöründe atılım yapan Güney Kore örnek gösterilerek, “Türkiye benzer bir başarıyı yakalamaya muktedirdir. Ancak bunun için iyi bir yönetime ihtiyaç bulunmaktadır” denildi.
Raporun Tam Metnine Ulaşmak İçin: RAPOR_No_94
ANKARA – CHP Genel Başkan Yardımcısı Faik Öztrak, ekonomide işler iyi gitmeyince hükümetin içindeki telaş ve uyumsuzlukların da artmaya başladığını, Başbakan ile ekonomi yönetimi arasında kapanmayacak bir uçurum oluştuğunu belirtti. Öztrak, “Bu gidişle Başbakan üç ay içinde tüm ekonomi yönetiminin istifasını isterse kimse şaşırmasın” dedi.
TBMM’ye getirilen mali af düzenlemesine de değinen Öztrak, affın vergisini zamanında ödemeyen mükellefi ödüllendirirken, zamanında ödeyeni cezalandırdığını belirtti. Öztrak vergi ödeme alışkanlığının aşınmaması için borcunu zamanında ödeyen dürüst vergi mükelleflerine 2014 yılında ödeyecekleri vergilerde belirli bir indirim yapılması gerektiğini kaydetti.
CHP Ekonomi Politikaları Genel Başkan Yardımcısı Faik Öztrak TBMM’de düzenlediği basın toplantısında hükümetin Meclis’e taşıdığı mali afla ilgili değerlendirmelerde bulundu. AKP’nin 11 yılda 8. Kez mali af çıkardığını belirten Öztrak, düzenlemenin ekonomiyle ilgili bakanların affa karşı oldukları yönündeki açıklamalarının ardından çıktığına dikkat çekti. Öztrak, ekonomide işlerin iyi gittiği söylemine karşın vergi gelirlerinde reel artış kaydedilmediğini belirterek, “Bütün beklenti yönetimlerine ve istatistik oyunlarına rağmen burası mızrağın çuvala sığmadığı yer olabilir” ifadelerini kullandı. Öztrak, geçen yılın ilk dört ayında 302 milyon TL olan bütçe açığının bu yıl 4,2 milyar TL’ye çıktığını ifade etti ve “Geçen yıla göre bütçe açığı 14 kat arttı” diye konuştu.
-KOD ADI: YAPILANDIRMA
Vergi toplamakta başarısız olan hükümetin affa yöneldiğini, yaptığı düzenlemeye de af yerine “yapılandırma” adını taktığını anlatan Öztrak, üst üste yapılan aflara güvenerek vergisini ödemek yerine Hazine kağıdına yatıranların büyük kârlar sağladığını ifade etti. Öztrak’ın yaptığı hesaplamaya göre 2011 sonunda 100 bin TL’lik vergi borcunu devlete ödemek yerine Hazine kağıdına yatıran bir mükellef 2013 sonunda faiziyle 117 bin 178 TL aldı. Yani kazancı 17 bin 178 TL oldu.
-VERGİ ÖDEMEYEN KAZANIYOR
Buna karşın getirilen af düzenlemesiyle aynı mükellefin 100 bin TL’lik vergi borcu, üzerine üretici fiyatlarındaki artış eklenerek ödenecek. 2012 ve 2013 yıllarında üretici fiyatları sırasıyla yüzde 2,5 ve yüzde 7 arttığına göre mükellefin, 100 bin TL’lik vergi borcu 109 bin 675 TL olacak. Bu durumda vergisini zamanında ödemediği için tahakkuk edecek fark 9 bin 675 TL. Yani 100 bin TL’lik vergisini zamanında ödemek yerine, “nasıl olsa af çıkar” deyip parasını Hazine kağıdına yatıran mükellef 7 bin 500 TL kâra geçecek. Dahası, bu faiz farkı kazancı aslında vergisini ödeyen mükelleften alınıp ödemeyene aktarılmış olacak.
-DÜRÜST MÜKELLEFE İNDİRİM YAPILMALI
AKP döneminde yıllardır vergi adaletine ve vergi ahlakına çok büyük darbeler vurulduğunu belirten Öztrak, ülkede afsız vergi toplamanın giderek güçleştiğini, bu nedenle, iyi niyetine rağmen, borcunu ödeyemez duruma düşmüş mükellefle; mali aflardan yararlanmayı alışkanlık haline getirmiş mükelleflerin mutlaka birbirinden ayrılması gerektiğini kaydetti. Vergisini zamanında ödeyen mükelleflerin de mutlaka ödüllendirilmesi gerektiğini ifade eden Öztrak, “Ayrıca borcunu zamanında ödeyen dürüst vergi mükelleflerinin de 2014 yılında ödeyecekleri vergilerde belirli bir indirim yapılması gerekmektedir. Böylece vergi ödeme alışkanlığının tahrip olmasının önüne geçilecektir. Bakanların söyledikleri gibi ekonomi pozitif sürprizler yapacaksa herhalde bunu gerçekleştirmek zor olmayacaktır” diye konuştu.
-TORBA MI ÇORBA MI?
Öztrak, mali afla ilgili düzenlemede Soma’da şehit olan madencilerin ailelerine yapılacak yardımın yanına, kasa ve ortaklara borçlar hesabındaki hayali kayıtlara af düzenlemesi iliştirildiğini, madencilerin ve ailelerinin acılarının dindirilmesinin aciliyetinden vergisini kaçıranların kurtarılması için yararlanılmaya çalışıldığını belirtti. Öztrak, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Torba mı dersiniz, çorba mı dersiniz; yasa yapma tekniğine hiç uymayan, tam bir karmaşa ve kargaşa içeren, özensiz bir yasa teklifiyle karşı karşıyayız. Yasada 31 Nisan gibi aslında takvimde hiç olmayan ve olmayacak tarihler bile yer almış. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde yasama faaliyetine AKP iktidarı kadar saygısız yaklaşan bir başka iktidar daha yoktur arkadaşlar.
-BAŞBAKAN 3 AY İÇİNDE EKONOMİ YÖNETİMİNİN İSTİFALARINI İSTEYEBİLİR
Ekonomide işler iyi gitmeyince hükümetin içindeki telaş ve uyumsuzlukların da artmaya başladığını, Başbakan ile mevcut ekonomi yönetimi arasında kapanmayacak bir uçurum oluştuğunu belirten Öztrak, “Başbakan’ın TCMB başkanı ile kavgaya tutuşmasıyla başlayan süreç artık hükümet içinde bir krize doğru gidiyor” dedi. Başbakan’ın Merkez Bankası’na yaptığı faiz indirim baskısının piyasaları rahatsız etmesi üzerine Başbakan Yardımcısı’nın ve Maliye Bakanı’nın Başbakan’a kamuoyu önünde karşı çıkmak zorunda kaldığını, hatta hükümet sözcüsünün de bu hafta Bakanlar Kurulunun ardından yaptığı açıklamada, Merkez Bankası’nın bağımsızlığına vurgu yaptığını anımsatan Öztrak, buna karşın Erdoğan’ın Merkez Bankası aleyhinde yaptığı yeni açıklamalarla hükümet sözcüsünün “özgül ağırlığını” bir kez daha yok ettiğini, hükümet içindeki çatlağı gözler önüne serdiğini söyledi.
Erdoğan’ın tavrı nedeniyle Merkez Bankası’nın alacağı her faiz indirimi kararının “siyasi sebeplerle alındığının” düşünüleceğini belirten Öztrak, “TCMB, 24 Haziran’daki toplantıda faizleri indirirse piyasalar TCMB’nin bağımsızlık sınavını geçemediğini düşünecek ve risk primini ona göre fiyatlayacaktır. Yok, faiz indirilmezse TCMB yönetimi istifa baskısı ile karşı karşıya kalacaktır. Bu gidişle Başbakan üç ay içinde tüm ekonomi yönetiminin istifasını isterse kimse şaşırmasın” dedi.
